Цуврал-4 Ардын засгийн эсрэг бослогыг дарсаны дараа Монголд шинэ эргэлтийн бодлого хэрэгжиж, эдийн засагт хувь иргэдийн оролцоог дэмжсэн, харьцангуй зөөлөн бодлого хэрэгжих болсон байна. Харин хөрш Зөвлөлтөд болж эхэлсэн их хэлмэгдлийн давалгаа Монголыг дайрч, 1934, 1937 оны аймшигт хэлмэгдүүлэлтийг гадаадын заавраар хэрэгжүүлж, олон мянган гэмгүй иргэдийг цаазалж, яллав. Монголын гадаад нөхцөл байдал хүндэрч, милитарист Японы хараат Манж-Гогийн улстай хиллэх болж, удалгүй зэвсэгт мөргөлдөөн болон хувирчээ. 1939 онд Халхын голд Зөвлөлт-Монголын цэрэг хамтран ялалт байгуулж, улс орныхоо тусгаар тогтнолыг хамгаалсан билээ. 1945 онд Японы эсрэг дайнд оролцсоны дараа Дундад Иргэн улс арга буюу БНМАУ-г хүлээн зөвшөөрөхөд хүрсэн билээ. Эдгээр үйл явдлууд, тэднийг тойрон дэлхийд болж өрнөсөн үйл явцуудын талаар уг дэвтэрт өгүүлнэ. Мөн Өвөр Монголын автономит эрхийн төлөө зүтгэсэн Дэмчигдонров ван, Алтайн казахуудын тусгаар тогтнолын төлөө тэмцсэн Хазгар шар Оспаны тухай өгүүлнэ.

ХХ зууны эхэнд Манж Дайчин гүрний алслагдмал хоцрогдсон хязгаар байсан Монгол оронд тусгаар тогтнолын хөдөлгөөн хэрхэн үүссэн, уг хөдөлгөөнийг тэргүүлсэн Чин ван Ханддорж, Да лам Цэрэнчимэд нарын амьдралаар өгүүлсэн. Мөн Монголын тусгаар тогтнолын төлөө хөдөлгөөн гарах үед Монгол орны дотоод, гадаад нөхцөл байдал хэрхэн нөлөөлсөн тухай, Хаант Орос, Дундад иргэн улстай тусгаар улс болохын төлөө хийсэн яриа хэлэлцээрүүд, Монголын тусгаар тогтнолын хөдөлгөөнд оролцсон Өвөр Монгол ноёдын хувь заяа, 1913 оны Дундад иргэн улстай хийсэн таван замын байлдааны түүх, Монгол орныг Дундад иргэн улсын автономит муж болгон хувиргасан Хиагтын гэрээний түүхийг өгүүлсэн болно.

Цуврал-2 Хятадын автономит муж, үнэн хэрэгтээ Оросын нөлөөний бүс болон хувирсан Монгол орны хувьд Октябрийн хувьсгал, түүнийг залган гарсан иргэний дайн, Дундад иргэн улсад өрнөсөн милитарист генералуудын хоорондын тэмцэл ихээхэн нөлөөлсөн билээ. Орост иргэний дайн болж, улс орон нь хямралд автсан үеийг Хятадын генералууд ашиглан, Сюй Шужаны цэрэг 1919 онд Монголыг эзлэн авч, автономит эрхийг нь эвдэн хаясан билээ. Энэ үед иргэний дайнд түрэгдэн орж ирсэн Барон Унгерн Монголд байсан хятад цэргийг хөөн зайлуулж, Монголын тусгаар тогтнолыг эргэн сэргээсэн юм. 1921 онд байгуулагдсан Монгол Ардын намын анхны долоон гишүүн Зөвлөлт Орос улсаас дэмжлэг авч, Ардын хувьсгалыг хийж, улс орноо гадаадын хүчнээс чөлөөлөв. 1924 онд Богд хаан жанч халсаны дараа Монгол улс Бүгд Найрамдах байгууллыг сонгож, үндсэн хуулиа баталжээ. Энэ дэвтэрт Тува, Өвөрмонголд энэ үед болж байсан явдлуудыг мөн өгүүлнэ.

Цуврал-3 Дэлхий дахинд тусгаар тогтнолоо зарласан Монгол улс аажмаар хойд хөршийн нөлөөнд орж, Коминтернээс Монголын дотоод, гадаад бодлогыг удирдах болжээ. Даян дэлхийд коммунист хувьсгалыг ялуулах зорилготой энэ байгууллага Монголын түүхэн онцлог, хөгжлийн үе шатыг харгалзахгүйгээр хэт хувьсгалт өөрчлөлт хийх гэсэн оролдлого нь Монголын үндэсний үзэлтэй удирдлага Б. Цэрэндорж, Ц. Дамбадорж нарын эсэргүүцэлтэй тулж, тэднийг хэрхэн зайлуулж, засгийн эрхэнд зүүнтнүүдийг гаргасан түүхийг өгүүлнэ. Зүүнтний хийрхсэн бодлого ард олны дургүйцлийг хөдөлгөн, 1932 оны Ардын засгийн эсрэг бослого болон хувирч, энэ бослогыг дарсаны дараа Коминтерний бодлого Монголд таарахгүй байгааг ухаарсан Москвагийн удирдлага 1933 оноос Коминтерны удирдлагыг больж, ЗХУКН-ын шууд удирдлага чиглэлийн дор явуулах болгон өөрчилжээ. Мөн энэ үед байгуулагдсан Дотоод Монголын Ардын нам, Баргын хувьсгалын түүх, Буриад, Тувад болсон хувьсгалт өөрчлөлтүүд, бослого тэмцлийн түүхийг өгүүлнэ.